با توجه به نوسانات تولید داخلی و افزایش فصلی بیماریهای ویروسی، نیاز شبکه بهداشت و درمان کشور به واردات سرم و واردات سرنگ و سوزن بیش از پیش احساس میشود. طبق آخرین آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران و اظهارات رئیس اداره پایش زنجیره تأمین دارو، با وجود تولید ماهانه بیش از ۱۵ میلیون عدد سرم در داخل، همچنان حدود ۲۲ درصد از نیاز بازار از طریق واردات تأمین میگردد که معادل ورود بیش از ۵.۴ هزار تن سرم در بازههای زمانی بحرانی است. این حجم از تقاضا، فرصتهای تجاری ویژهای را برای خرید از چین و خرید از دبی به عنوان هابهای اصلی خرید دارو فراهم کرده است. در حال حاضر، ترکیه و هند به دلیل استانداردهای دارویی بالا و قیمت تمامشده مناسب، به عنوان مبادی اصلی خرید عمده سرم (بهویژه سرمهای نمکی و قندی) شناخته میشوند، اما واردات از دبی به دلیل سرعت ترخیص بالا و نزدیکی جغرافیایی، برای تأمین فوری نیازهای حاد بیمارستانی گزینهای استراتژیک محسوب میشود. از سوی دیگر، واردات از چین برای تجهیزات جانبی مانند ست سرم و سرنگ، به دلیل ظرفیت تولید انبوه و قیمت رقابتی، همچنان در صدر انتخاب بازرگانان قرار دارد. با وجود روش های حمل و نقل سریع و فراهم شدن امکان خرید از سایتهای خارجی معتبر به صورت مستقیم مانند خرید از علی بابا، خرید از آمازون یا خرید از ebay، همچنان این روشها برای کالاهای حساس و استراتژیک دارویی نظیر سرم، با ریسکهای بالایی همچون عدم انطباق با استانداردهای سازمان غذا و دارو (IRC) و چالشهای ترخیص سرم همراه است. بنابراین، خرید سرم به صورت اینترنتی برای تأمین عمده دارو عملاً ناممکن است و نیاز به سورسینگ تخصصی و نظارت دقیق بر فرآیندهای لجستیکی دارد. در این راستا، شرکت بازرگانی کاوان تامین با بهرهگیری از شبکه گسترده تأمینکنندگان معتبر دارویی در منطقه و تسلط کامل بر قوانین بهروز سازمان غذا و دارو، مسیری امن و سریع را برای واردات سرم، دارو و تجهیزات پزشکی از مبادی چین و دبی فراهم نموده و ریسکهای تجاری این حوزه حساس را برای واردکنندگان به حداقل میرساند.
آیا واردات ست سرم آزاد است؟
واردات ست سرم همانند خرید دارو از دبی چون جزو ملزومات مصرفی پزشکی محسوب میشود، تابع سیاستهای حمایتی از تولید داخل است. بر اساس آخرین بخشنامههای سازمان غذا و دارو، در صورتی که تولید داخلی کفاف نیاز مراکز درمانی را بدهد، واردات این کالا محدود یا ممنوع میگردد. با این حال، به دلیل کمبودهای دورهای مواد اولیه پلیمری در داخل کشور و ناترازی تولید و تقاضا در فصول پیک مصرف، مجوزهای واردات ست سرم به صورت مقطعی و سهمیهبندی شده صادر میشود. واردکنندگان موظف هستند پیش از اقدام به ثبت سفارش، از اداره کل تجهیزات پزشکی (IMED) استعلام وضعیت گرفته و مجوز ورود (Entry Permit) را دریافت نمایند.
تفاوت واردات سرم و ست سرم در چیست؟
اگرچه هر دو در فرآیند تزریق استفاده میشوند، اما از نظر طبقهبندی گمرکی و ماهیت کالا تفاوتهای بنیادینی دارند:
- واردات سرم (Serum/IV Fluids): سرم یک فرآورده دارویی است و تحت نظارت مستقیم اداره دارو سازمان غذا و دارو قرار دارد. واردات آن نیازمند مجوزهای سختگیرانه بیولوژیکی، تستهای پایداری و رعایت دقیق زنجیره دمایی در حمل است. تعرفههای آن معمولاً برای کنترل قیمت دارو پایین نگه داشته میشود.
- واردات ست سرم (Infusion Set): برای واردات تجهیزات پزشکی از چین یا دبی مثل ست سرم که یک تجهیز پزشکی مصرفی است. نظارت بر آن توسط اداره تجهیزات پزشکی ایران انجام میشود و تمرکز بر استانداردهای فیزیکی و استریلیزاسیون قطعات پلاستیکی و سوزن است. حقوق ورودی آن بسته به سیاستهای حمایت از تولید داخل متغیر است.
مطمئن ترین کشور برای واردات سرم به ایران
در حال حاضر، ترکیه و هند به عنوان مطمئنترین مبادی برای واردات سرم به ایران شناخته میشوند.
- ترکیه: به دلیل همسایگی زمینی، امکان حمل سریع با کامیونهای یخچالدار وجود دارد که ریسک فساد دارو را کاهش میدهد. همچنین استانداردهای دارویی ترکیه (TITCK) همخوانی بالایی با استانداردهای ایران دارد.
- هند: به عنوان داروخانه جهان، بزرگترین تولیدکننده سرمهای تزریقی با قیمت بسیار رقابتی است. البته حمل دریایی از هند زمانبرتر است و نیاز به برنامهریزی دقیقتری دارد.
- چین: گزینه اصلی برای واردات مواد اولیه دارویی (API) و ظروف بستهبندی سرم است، اما برای محصول نهایی سرم، اولویت دوم محسوب میشود.
مجوزهای ضروری برای واردات سرم
واردات سرم یکی از قانونمندترین فرآیندهای تجاری است و نیازمند اخذ زنجیرهای از مجوزهاست:
- IRC (کد ثبت فرآورده): قبل از هر اقدامی، محصول باید در سامانه سازمان غذا و دارو ثبت و کد IRC دریافت کند.
- گواهی GMP: تاییدیه شرایط خوب ساخت کارخانه تولیدکننده که باید به تایید بازرسان وزارت بهداشت ایران برسد.
- مجوز مصرف اضطراری (EUL): در شرایط کمبود حاد، سازمان غذا و دارو ممکن است بدون طی تشریفات کامل ثبت، مجوز واردات فوریتی صادر کند.
- مجوز واردات در مقابل صادرات: برای تامین ارز، گاهی نیاز به ارائه مدارک صادراتی است.
لازم به ذکر است برای واردات و خرید مکمل بدنسازی از دبی مشترکا اخذ مجوزهایی مانند مجوز IRC (شناسه اختصاصی کالا)، گواهی GMP (Good Manufacturing Practice) الزامی است.
جدول تعرفه گمرکی انواع سرمهای وارداتی به ایران
| شرح کالا (فارسی) | شرح کالا (انگلیسی) | کد تعرفه (HS Code) | حقوق ورودی (تقریبی) | توضیحات تکمیلی |
|---|---|---|---|---|
| سرمهای قندی و نمکی | Medicaments containing glucose/salt | 300490 | ۱٪ تا ۵٪ | شامل سرمهای دکستروز (Dextrose) و نرمال سالین (Normal Saline) بستهبندی شده برای خردهفروشی. |
| سرمهای رینگر و رینگر لاکتات | Ringer’s / Lactated Ringer’s Solution | 30049090 | ۱٪ تا ۵٪ | محلولهای الکترولیت متعادل؛ تحت ردیف سایر داروها طبقهبندی میشوند. |
| سرمهای تغذیهای (آمینواسید) | Amino Acid Solutions | 300490 | ۱٪ تا ۵٪ | محلولهای حاوی آمینواسید برای تغذیه وریدی (TPN). |
| سرمهای چربی (اینترالیپید) | Fat Emulsions (Intralipid) | 300490 | ۱٪ تا ۵٪ | امولسیونهای چربی استریل برای تزریق وریدی. |
| سرم آلبومین انسانی | Human Albumin | 30021200 | ۱٪ تا ۴٪ | مشتقات خونی؛ نظارت بسیار شدیدتر و حساسیت دمایی بالا. |
| ست سرم (ملزومات) | Infusion Set | 90189090 | ۵٪ تا ۱۵٪ | این مورد دارو نیست و جزو تجهیزات پزشکی است؛ تعرفه آن معمولاً بالاتر از خود سرم است. |
| آنتیبیوتیکهای تزریقی (ویال) | Injectable Antibiotics | 300420 | ۱٪ تا ۵٪ | برخی آنتیبیوتیکها که به صورت سرمهای آماده (Pre-mixed) وارد میشوند. |
| محلولهای دیالیز | Dialysis Solutions | 300490 | ۱٪ | محلولهای همودیالیز و دیالیز صفاقی (Peritoneal). |
کدهای تعرفه ۸ رقمی دقیق ممکن است بر اساس کتاب مقررات صادرات و واردات سال جاری تغییرات جزئی داشته باشند. برای اطمینان ۱۰۰٪ قبل از ثبت سفارش، حتماً با ترخیصکار متخصص یا مشاوران کاوان تامین مشورت نمایید تا آخرین تغییرات سامانه TSC گمرک بررسی شود.
انواع سرم وارداتی به ایران
بازار ایران عمدتاً پذیرای سرم های وارداتی زیر است:
- سرم نمکی (Normal Saline): پرمصرفترین نوع برای جایگزینی مایعات.
- سرم قندی (Dextrose): برای تامین انرژی و قند خون.
- سرم رینگر (Ringer’s): حاوی الکترولیتهای ضروری.
- سرمهای تخصصی: مانند سرمهای آمینواسیدی و اینترالیپیدها که تولید داخل محدودی دارند و واردات آنها دائمی است.
مراحل و مدارک واردات سرم به ایران
فرآیند واردات سرم شامل مراحل زیر است:
- اخذ نمایندگی و ثبت منبع: عقد قرارداد با تولیدکننده خارجی و ثبت کارخانه در سامانه TTAC.
- ثبت سفارش: در سامانه جامع تجارت با تاییدیه وزارت بهداشت.
- تخصیص ارز: معمولاً ارز ترجیحی یا نیمایی به داروهای حیاتی تعلق میگیرد.
- حمل بینالمللی: استفاده از کانتینرهای یخچالی (Reefer Containers) با مانیتورینگ دما (Data Logger).
- مدارک کلیدی: گواهی آنالیز (COA)، گواهی مبدا، فاکتور، پکینگ لیست و گواهی بهداشت کشور مبدا.
مراحل و مدارک ترخیص سرم از گمرک
ترخیص دارو اولویت بالایی در گمرک دارد و معمولاً از مسیر سبز یا زرد عبور میکند (حمل یکسره):
- اظهار در سامانه EPL: بارگذاری اسناد و دریافت کوتاژ.
- نمونهبرداری: کارشناسان آزمایشگاه مرجع سلامت در گمرک از محموله نمونهبرداری میکنند تا با آنالیز اولیه مطابقت دهند.
- صدور مجوز ترخیص: پس از تایید سلامت فیزیکی و دمایی محموله.
- خروج کالا: حمل مستقیم به انبارهای پخش دارویی مورد تایید معاونت غذا و دارو.
سوالات متداول
بهترین سایت برای یافتن تامین کننده و خرید سرم چیست؟
سایتهای B2B عمومی مثل علیبابا برای داروهای حساس مناسب نیستند. بهترین مراجع، دایرکتوریهای تخصصی دارویی مانند CPhI Online یا مراجعه به لیست شرکتهای مجاز در سایت سازمان غذا و دارو (FDA) کشورهای مبدا است.
بهترین روش برای خرید عمده سرم چیست؟
بهترین روش، خرید مستقیم از کارخانه و حذف واسطههاست. استفاده از شرکتهای مدیریت زنجیره تامین مانند کاوان تامین که دفاتر محلی در چین و دبی دارند، میتواند اصالت و کیفیت خرید را تضمین کند.
بهترین مسیر حمل سرم های وارداتی به ایران کدام است؟
برای واردات از ترکیه، مسیر زمینی بهترین گزینه است. برای واردات از چین و هند، حمل دریایی با کانتینر یخچالی به بندر عباس اقتصادیترین روش است، اما در مواقع اضطراری، حمل هوایی به فرودگاه امام خمینی علیرغم هزینه بالا، اجتنابناپذیر است.